أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ
367
دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )
ايّام موسى - عليه السّلم - بر جهوذان حرام كرديم 2367 آنچ سم ايشان نشكافته بوذ چون شتر و نعام و بط 2368 ؛ و آن عقوبتي بوذ ايشانرا از ما ؛ و آنچ شكار به ناخن كنذ از مرغان داخل اين بحث است ؛ و گفتهاند : از مرغان هر مرغى كى مخلبى دارذ و از دوابّ هر دابّهء كى حافرى دارذ ؛ و حافر را بطريق مجاز « ظفر » مىخوانذ و « حافر » سم بوذ ؛ و « من قبل » متعلّق است ب « قصصنا عليك » ؛ و گفتهاند : ب « حرّمنا » ؛ و ( 724 ) اوّل اظهر است ؛ و به حرام كردن اين اشيا ما بر ايشان ظلم نكرديم و لكن ايشان بر خود ظلم كردند بارتكاب معاصى . « ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهالَةٍ » پس پروردگار تو - اى محمّد ! - آنانرا است كى بذي كردند در جوانى و غلبهء شهوت . فرا گويذ : هر كس كى بذي از وى ظاهر گردذ جاهل بوذ . ابن عيسى گويذ : آنها كى بداعيهء جهل عمل كردند . « ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ أَصْلَحُوا » بعد از آن بذي توبت كردند و نيكوكار گشتند « إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها » بدرستى كى پروردگار تو - اى محمّد ! - بعد از توبت بر ايشان « لَغَفُورٌ رَحِيمٌ » آمرزگارست كردار ايشانرا و مهربانست و رحمت كننده بر ايشان . قوله - تعالى - : [ سوره النحل ( 16 ) : آيه 123 ] ثُمَّ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ( 123 ) پس وحى كرديم به تو - اى محمّد ! - كى متابعت ملّت إبراهيم كن - عليه السّلم - و او نه از مشركان بوذ ؛ يعنى بعد از إبراهيم بزماني بعيد ترا فرموذ كى متابعت سيرت او كن در عبادة خذاى - تعالى - تا اهل اديان بدانند كى آنچ محمّد خلق را به آن دعوت مىكنذ دين إبراهيم است - عليهما السّلم . « إِنَّما جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ » ابن عبّاس گويذ : خذاى - تعالى - ( 725 ) بر زبان موسى - عليه السّلم - يهوذ را فرموذ كى روز آدينه جز عبادة من هيچ كار مكنيذ ؛ ايشان گفتند : مراد خذاى - تعالى - روز شنبه است كى خذاى در آن از آفرينش آسمان و زمين فراغت يافت و اين روز بفراغت و راحت اوليتر است . بعضى از ايشان گفتند : روز يك شنبه اختيار است كى ابتداى آفريذن روز يك شنبه كرد . خذاى - تعالى - روز شنبه تكليف بر ايشان زيادة فرموذ . معنى آيت آنست كى روز شنبه تكليف بر جهوذان زيادة كرديم از روزهاى 2369 ديگر از آن جهت كى در آن خلاف كردند ما را . روز جمعه ترك اعمال جز عبادة بر ايشان واجب كرديم ؛ ايشان خلاف كردند و شنبه اختيار كردند و تعديه